ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତିଦାତା ସିଧାସଳଖ ଦାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ (ସଂକେତ ଟିଭି): ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟିକୁ ନେଇ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ରାୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ଯେ ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ (କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ) କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତିଦାତା ସ୍ୱତଃ ଦାୟୀ ରହିବେ ନାହିଁ।

ଭାରତରେ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ପ୍ରଦାନ ‘ପେମେଣ୍ଟ ଅଫ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ଆକ୍ଟ, ୧୯୭୨’ ଅଧୀନରେ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହା କମ୍ପାନୀ ଅର୍ଥାତ ନିଯୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ତରଫରୁ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସେବା ବଦଳରେ ମିଳୁଥିବା ଏକ ଆର୍ଥିକ ସୁବିଧା। ଅବଶ୍ୟ, ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ପୈଠ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତିଦାତା ସବୁ ବର୍ଗର କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଲାଗି ଉତ୍ତରଦାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି।

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ତାଙ୍କ ରାୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ମୁଖ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତିଦାତା (Principal Employer) ଏବଂ ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମାଲିକ-କର୍ମଚାରୀ ସମ୍ପର୍କ (Employer-Employee Relationship) ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଖ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କୁ ସେହି କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ପୈଠ ପାଇଁ ଦାୟୀ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ଜଷ୍ଟିସ ଅହସାନୁଦ୍ଦିନ ଅମାନୁଲ୍ଲାହ ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ ମନମୋହନଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଠିକାଦାର (Contractor) ମାଧ୍ୟମରେ ନିୟୋଜିତ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ କମ୍ପାନୀ ସେତେବେଳେ ହିଁ ଦାୟୀ ରହିବ ଯେତେବେଳେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ଥିବ। ବମ୍ୱେ ହାଇକୋର୍ଟ ପୂର୍ବରୁ ONGC କୁ ଠିକା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ଦେବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ଆଦେଶକୁ ରଦ୍ଦ କରି ଏହି ରାୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।

କୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ପେମେଣ୍ଟ ଅଫ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ଆକ୍ଟ ଅଧୀନରେ ଥିବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଧିକାରୀ (Controlling Authority) କେବଳ ପ୍ରାପ୍ୟ ରାଶିର ହିସାବ (Compute) କରିପାରିବେ; ଅସଲ ମାଲିକ ବା ନିଯୁକ୍ତିଦାତା କିଏ, ତାହା ସ୍ଥିର କରିବାର କ୍ଷମତା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ।

ସେହିପରି କୋର୍ଟ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁ କର୍ମଚାରୀମାନେ ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ରାଶି ପାଇସାରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସେହି ଟଙ୍କା ଫେରସ୍ତ (ରିକଭରି) ନିଆଯିବ ନାହିଁ।

ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ନିୟମ ସେହି ସମସ୍ତ କମ୍ପାନୀ, କାରଖାନା, ଦୋକାନ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଉପରେ ଲାଗୁ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଗତ ୧୨ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ୧୦ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ କର୍ମଚାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବେ। ଏହା ସହିତ ସର୍ତ୍ତ ରହିଛି ଯେ, କର୍ମଚାରୀ ଜଣକ ଗୋଟିଏ ସଂସ୍ଥାରେ ଅତି କମରେ ୫ ବର୍ଷର ନିରନ୍ତର ସେବା ପୂରଣ କରିଥିବା ଆବଶ୍ୟକ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ୫ମ ବର୍ଷରେ କର୍ମଚାରୀ ୨୪୦ ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ନୂଆ ଶ୍ରମ କୋଡ (New Labour Code) ଅନୁସାରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବଧି ଚୁକ୍ତି (Fixed-term contract) ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କର୍ମଚାରୀମାନେ ଏବେ ମାତ୍ର ୧ ବର୍ଷର ସେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆନୁପାତିକ ଭାବେ ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ପାଇବାକୁ ହକଦାର।

ଯଦି କୌଣସି କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ କମ୍ପାନୀର ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିବା, ଚୋରି, ଠକେଇ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଙ୍ଗା ଭଳି ଗୁରୁତର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର (Serious Misconduct) କାରଣରୁ ଚାକିରିରୁ ବରଖାସ୍ତ (Terminate) କରାଯାଇଥାଏ, ତେବେ ନିଯୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ଗ୍ରାଚ୍ୟୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ଭାବେ ଅଟକାଇବାର ଅଧିକାର ରହିଛି।